Tütün Beyazsineği (Bemisia tabaci)
Tütün beyazsineği, Bemisia tabaci türüne ait, zararlı böcekler grubunda yer alan ve özellikle sebze üretiminde ciddi ekonomik kayıplara yol açan bir türdür. Ergin bireyler yaklaşık 1 mm uzunluğunda olup, vücutları açık sarı renkte ve üzeri beyazımsı bir mum tabakasıyla kaplıdır. Kanatları dinlenme halinde vücut üzerinde çatı şeklinde durur. Gözleri kırmızı renkte, antenleri ise yedi segmentlidir. Yumurtaları yaprakların alt yüzeyine dik şekilde yerleştirilir ve gelişim sürecinde renk değiştirerek olgunlaşır.
Tütün beyazsineği, sıcak ve nemli iklim koşullarında aktif olarak çoğalır. Yumurtadan çıkan larvalar kısa süre hareketli olup, uygun bir beslenme noktası bulduktan sonra sabitlenerek hareketsiz hale gelir. Larvalar toplam dört dönem geçirir; son dönem pupa olarak adlandırılır. Pupa evresinde erginin kırmızı gözleri dışarıdan görünür hale gelir. Pupa gelişimini tamamladıktan sonra, pupayı kaplayan mumsu tabaka “T” şeklinde yırtılarak ergin bireyler çıkar. Dişi bireyler 300’e kadar yumurta bırakabilir. Düşük sıcaklık ve nem koşulları yumurtlama davranışını olumsuz etkiler. Özellikle 14°C’nin altındaki sıcaklıklarda yumurtlama durur, 10°C altında ise erginlerin hareketliliği azalır.
Tütün beyazsineği (Bemisia tabaci) Yaşam Döngüsü
Tütün beyazsineğinin (Bemisia tabaci) yaşam döngüsü dört ana aşamadan oluşur: yumurta, nimf, pupa ve yetişkin.
- Yumurta:
- Dişiler yaprakların alt yüzeyine yüzlerce yumurta bırakır. Yumurtalar oval şekilli ve sarı renklidir.
- Yumurtalar yaklaşık 5-7 gün içinde çatlar ve nimfler ortaya çıkar.
- Nimf:
- Nimfler yumurtadan çıktıktan sonra dört gelişim aşamasından geçerler. Bu aşamalar instar olarak adlandırılır.
- İlk instar nimfler hareketlidir ve beslenmek için yaprak yüzeyinde dolaşırlar. Sonraki instar aşamalarında nimfler hareketsiz hale gelir ve yaprak yüzeyine yapışırlar.
- Nimf aşaması yaklaşık 10-15 gün sürer.
- Pupa:
- Nimflerin son instar aşaması pupa olarak adlandırılır. Bu aşamada nimfler yetişkin hale gelmek için dönüşüm geçirirler.
- Pupa aşaması yaklaşık 3-5 gün sürer.
- Yetişkin:
- Yetişkin Bemisia tabaci sarı vücutlu ve beyaz kanatlı küçük böceklerdir. Yetişkinler yaprakların alt yüzeyinde beslenir ve çiftleşir.
- Dişiler yeni yumurtalar bırakmak için yaprakların alt yüzeyine dönerler ve yaşam döngüsü yeniden başlar.
- Yetişkinlerin ömrü yaklaşık 2-4 hafta sürer.
Tütün beyazsineğinin (Bemisia tabaci) yaşam döngüsü, uygun koşullarda yaklaşık üç hafta içinde tamamlanır. Bu hızlı döngü beyaz sineklerin popülasyonlarının hızla artmasına ve bitkiler üzerinde ciddi zararlara yol açmasına neden olabilir.
Zarar Şekli
Tütün beyazsineği, hem larva hem de ergin dönemlerinde bitki özsuyunu emerek beslenir. Bu beslenme, bitkide gelişme geriliği, yapraklarda sararma ve dökülme gibi belirtilerle kendini gösterir. Ayrıca salgıladığı tatlı madde, fumajin adı verilen mantarların gelişmesine neden olur. Bu mantarlar bitkinin fotosentezini engelleyerek verimi düşürür. En ciddi zararlarından biri, bitkilerde virüs hastalıklarını taşımasıdır. Özellikle domateslerde görülen Tomato Yellow Leaf Curl Virus (TYLCV) gibi hastalıkların vektörüdür. Zararlı yoğunluğu arttıkça bitkinin gelişimi durabilir ve ürün kaybı yaşanabilir.
Yayılışı
Tütün beyazsineği, tropik ve subtropik iklimlerde yaygın olarak görülür. Türkiye’de özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde örtü altı tarım yapılan alanlarda yoğun olarak rastlanır. Kışı yumurta, larva ve pupa halinde yabancı otlar üzerinde geçirir. Seralarda yıl boyunca aktif kalabilir. Havanın ısınmasıyla birlikte açık alanlardaki kültür bitkilerine geçiş yapar. Domates, biber, patlıcan, hıyar, fasulye gibi birçok sebzede zarar oluşturur. Rüzgarsız, sıcak ve nemli ortamlar yayılımını hızlandırır. Optimum gelişme sıcaklığı 30–33°C olup, bu sıcaklıkların üzerinde popülasyon yoğunluğu düşmeye başlar.
Tütün Beyazsineği ile Mücadele Yöntemleri
- Kültürel Kontrol:
-
- Ürün Rotasyonu: Tütün beyazsineğinin (Bemisia tabaci) yaşam döngüsünü bozmak için ürün rotasyonu yapmak.
- Temizlik: Enfekte bitki materyalini kaldırmak ve temiz sera koşullarını korumak.
- Biyolojik Kontrol:
- Doğal Düşmanlar: Tütün beyazsineğini (Bemisia tabaci) popülasyonlarını kontrol etmek için uğur böcekleri ve parazitik yaban arıları gibi yırtıcıları tanıtmak.
- Kimyasal Kontrol:
- İnsektisitler: Direnç gelişimini ve çevresel etkiyi en aza indirmek için insektisitleri etiket bilgilerine göre kullanmak.
*Bitki koruma ürünlerini güvenli ve kurallara uygun şekilde kullanınız. Kullanmadan önce etiketi dikkatlice okuyarak talimatlara uyunuz. Tavsiye edilen ürünlerin dışında kullanılması kesinlikle yasaktır. Zehirlenme durumunda Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM)’in 114 numaralı telefonunu arayınız.